ประเภทของวัตถุตามแนวทางภววิทยาวัตถุ
การศึกษาวัตถุในฐานะผู้มีบทบาทเป็นผู้กระทำการไม่น้อยไปกว่ามนุษย์ เกร์แฮม ฮาร์แมน (Graham Harman) ได้กำหนดวัตถุต่าง ๆ ในจักรวาลออกเป็น 2 กลุ่ม คือ วัตถุที่ไม่ได้อยู่ในประสบการณ์ของมนุษย์ (Noumena) และวัตถุทางอารมณ์ที่มีอยู่ในประสบการณ์ (Phenomena) ซึ่งวัตถุที่ไม่ได้อยู่ในประสบการณ์ถือเป็นวัตถุจริงที่มีความเป็นอิสระจากความสัมพันธ์ทั้งหมด ส่วนวัตถุที่กระตุ้นความรู้สึกจะมีอยู่ในการรับรู้ของมนุษย์ การแบ่งวัตถุเช่นนี้สัมพันธ์กับการกำหนดขอบเขตการรับรู้ของ อิมมานูเอล คานต์ (Immanuel Kant) ที่แบ่งความจริงออกเป็น 2 ลักษณะ คือ ความจริงที่มีอยู่ในตัวเอง (Noumena) และ ความจริงที่เป็นปรากฏการณ์ (Phenomena) ซึ่งเราไม่สามารถรับรู้ความจริงของวัตถุได้ทั้งหมดอย่างที่มันเป็น แต่เราจะรับรู้ได้เฉพาะความจริงอย่างที่ปรากฏเท่านั้น เนื่องจากการรับรู้อยู่ภายใต้โครงสร้างของจิตซึ่งเป็นคุณสมบัติของมนุษย์ วัตถุในแนวคิดภววิทยาวัตถุเป็นได้ทั้งสิ่งที่มนุษย์สามารถใช้ผัสสะและประสบการณ์รับรู้ความจริงได้แตกต่างกันไปตามความหลากหลายของการรับรู้ของมนุษย์ และเป็นได้ทั้งวัตถุที่อยู่นอกสนามการรับรู้ของมนุษย์ และอยู่นอกเหนือภาพตัวแทนของมโนทัศน์ เป็นความจริงที่มีความเป็นอิสระรอคอยการปรากฏตามช่วงเวลาและพื้นที่ (ด้วงวิเศษ, 2564b)
แสดงวัตถุที่เป็นจริง และวัตถุทางความรู้สึก
วัตถุชนิดหนึ่ง ๆ อาจมีศักยภาพในการแตกตัวออกไปเป็นวัตถุอื่นที่หลากหลาย (split) กล่าวคือ เมื่อวัตถุที่เป็นจริงเป็นศักยภาพที่ไม่ปรากฏ และทำให้มนุษย์ไม่สามารถใช้ผัสสะรับรู้ศักยภาพของวัตถุนั้นได้ทั้งหมด วัตถุจะแสดงและปรากฏศักยภาพเพียงบางอย่างให้มนุษย์รับรู้ได้เท่านั้น ในแง่นี้จึงทำให้มนุษย์ไม่สามารถนิยาม หรือเข้าไปจำกัดความ และค้นหาความรู้ใด ๆ ได้เลยจากวัตถุ การแตกตัวที่เกิดขึ้นไม่ได้เป็นการแตกตัวทางกายภาพของวัตถุเท่านั้น หากแต่เป็นการแตกตัวของศักยภาพของวัตถุนั้น ๆ ด้วย เช่น ก้อนหินที่วางอยู่ปกติเราจะไม่สามารถรับรู้ความแข็งแกร่งของมันไม่มีใครสัมผัสรับรู้ความแข็งนั้นได้ ต่อเมื่อมันถูกขว้างออกไปและก่อความเสียหายให้กระจกหรือมนุษย์ จึงทำให้เรารับรู้ได้ถึงความแข็งซึ่งเป็นศักยภาพที่อยู่ภายในตัวของก้อนหินนั้น ก้อนหินจึงมี 2 สภาวะในตัวเอง คือ มีทั้งสภาวะที่ยังไม่ปรากฏ (virtuality) และสภาวะที่ปรากฏ (actuality) สภาวะที่ไม่ปรากฏจึงสะท้อนการดำรงอยู่ของวัตถุที่เป็นจริง (real object) ซึ่งมนุษย์สามารถสัมผัสรับรู้ได้เมื่อเกิดการแตกตัว หรือรับรู้ผ่านกาละเวลาที่เหมาะสม ดังนั้นแล้วแม้ว่ามนุษย์ไม่สามารถรับรู้ได้ถึงความแข็งของก้อนหิน ความแข็งนั้นก็ยังคงเป็นศักยภาพที่ซ่อนอยู่ในวัตถุ เรียกว่า การดำรงอยู่ในสภาวะที่ยังไม่ปรากฏ (virtual being) เราไม่สามารถคาดเดาได้ว่าวัตถุนั้น ๆ มีศักยภาพมากน้อยเท่าไหร่เนื่องจากยังมีสภาวะอื่น ๆ ที่ยังไม่ปรากฏ ซึ่งการปรากฏนั้นก็ขึ้นอยู่กับความเฉพาะที่เฉพาะทางและเวลาของการปรากฏ (locality) วัตถุที่ไม่อยู่ในพื้นที่และเวลาที่เราสามารถรับรู้ได้ความจริงเกี่ยวกับวัตถุนั้นก็ยังไม่ถูกค้นพบ (กิติเรียงลาภ, 2564) ซึ่งสภาวะที่ยังไม่ปรากฏนั้น ถือได้ว่าเป็นสิ่งเดียวกับวัตถุที่เป็นจริงที่กล่าวไว้ข้างต้น
อนุรักษ์ โคตรชมภู [Anurak Khotchomphu]
27/8/2025 |
